شخص:

فعل های زبان فارسی، در 3 شخص صرف می شوند:

 صرف:

وقتی که صورت های شش گانه ی فعل ها را به دنبال هم می آوریم. آن را صرف کرده ایم.

۱) آمدم- ۲) آمدی- ۳) آمد- ۴) آمدیم- ۵) آمدید- ۶) آمدند

به هر کدام از این صورت های شش گانه" ساخت یا صیغه ی فعل می گوییم.

مصدر:

در لغت به معنی سرچشمه و منشأ. و در اصطلاح به کلماتی گفته می شود که فعل از آن ها ساخته می شود. اصلی ترین نشانه ی مصدر(-َن) است، که در پایان کلمه قرار می گیرد. البته نباید اسم هایی را که آخِرِ آن ها به «ن» ختم می شود، با مصدرِ فعل های فارسی اشتباه گرفت:

مثال برای مصدر:« گفتن- خواندن- شنیدن- مُردن- دانستن و ...»

بنا بر توضیح ارائه شده نمی توانیم اسمهایی از قبیل:« دامن- ساتَن و ...» را مصدر شمرد.

دستور زبان// درس یازدهم 2

زمان فعل:

1)      ماضی(گذشته): به انجام کاری در زمان گذشته دلالت می کند. انواع آن عبارت است از:

-          ماضی ساده: بن ماضی+ شناسه های ماضی(ــَ م/ی/()/یم/ید/ ـــَ ند).

-          ماضی استمراری: می+ ماضی ساده.

-          ماضی نقلی: صفت مفعولی(بُنِ ماضی+ه)+ شناسه های اختصاصی نقلی(ام- ای- است- ایم- اید- اَند).

-          ماضی التزامی: صفت مفعولی(بن ماضی+ه)+صرفِ باشم.

-       ماضی بعید: صفت مفعولی(بن ماضی + ه) + صرف بودم.

بن:

در لغت به معنی« درخت و ریشه» است و در اصطلاح به شکلِ غیرِ قابلِ تغییر در صرف فعل ها بن می گوییم:

فعل ماضی(گذشته) و شناسه های آن

فعل مضارع(حال) و شناسه های آن

دستور زبان// درس یازدهم 3

طرز ساختن بُنِ مضارع:

شکلِ امرِ فعل(برو)- «ب»=> رو، بر، خر، دار، و ... .

فعل مضارع:

فعلی که در زمان حال انجام پذیرفته و تا آینده ی نزدیک ادامه یابد.

انواع فعل مضارع:

1)      مضارع ساده: بُنِ مضارع+شناسه های مضارع(ــ َم/ ی/ ــ َد/ یم/ ید/ ــَ ند). مثال: ( روم/ روی/ رود/ رویم/ روید/ روند).

2)      مضارع اخباری: می+مضارع ساده. مثال: (می روم/می روی/ می رود/ می رویم/می روید/می روند).

3)      مضارع التزامی: با اضافه کردن«ب»التزامی(شک و تردید) به مضارع ساده، ساخته می شود. مثال: (بروم،بروی، برود، برویم، بروید، بروند).

    B   برای شناخت آسان تر مضارع التزامی، می توان کلمه ی«شاید» را قبل از فعل آورد و آن را صرف کرد.

فعل آینده(مستقبل):

از صرف «خواهم»در مضارع ساده+بُن ماضی فعل های پیشنهادی ساخته می شود. مثال:«خواهم خواند/خواهی خواند/خواهد خواند/خواهیم خواند/خواهید خواند/خواهند خواند».